2.Sınıf Türkçe

Atasözleri ve Deyimler Konu Anlatımı

Atasözleri

Atalarımızın olaylar karşısındaki tecrübelerini gelecek nesillere aktaran,söyleyeni belli olmayan, anonim, öğüt-nasihat veren, öğretici, kısa özlü ve kalıplaşmış sözlere ATASÖZÜ denir.

Atasözlerinin Özellikleri:

  • Atasözleri öğüt verici ve yol göstericidir.
  • Kim tarafından söylendiği belli değildir.Toplumun ortak ürünüdür.
  • Kalıplaşmış sözlerdir. Bir tek sözcüğü bile değiştirilemez.
  • Anlatımlarımızı güçlendirir ve güzelleştirir.
  • Atasözleri genellikle mecaz anlamlıdır. Yani atasözlerinde benzetmeli anlatım vardır.
  • Bazı atasözleri gerçek anlamlıdır.Gözlem ve deneyim sonucu söylenmişlerdir. Kesin yargı belirtir.
  • Atasözleri kısa ve özlü sözlerdir. Az sözle bir öğüdü, bir yaşam gerçeğini anlatır. Atasözünde anlatılmak istenen konu etkili biçimde dile getirilir.

Örnek Atasözleri ve Açıklamaları:

  • Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır: Sert ve kırıcı olmayan, yumuşak, hoşa giden, gönül alıcı, okşayıcı, etkileyici, inandırıcı ve yerinde söylenmiş söz insanın hoşuna gider; bu söz en azgın kişinin bile inadını kırar, onu yumuşatır ve yola getirir.
  • Sakla samanı gelir zamanı: Elimizdekiler bugün bizlere değersiz gibi gözükebilir, ancak günün birinde bu eşya saman çöpü bile olsa ihtiyacımız olabilir.
  • Üzüm üzüme baka baka kararır: İnsan hem etkilenen, hemde etkileyen bir varlıktır. Her zaman bir arada bulunan, arkadaşlık eden kimseler, birbirlerinin huyunu kapar.
  • Ne ekersen onu biçersin: [1] “Kişiler çevrelerine nasıl davranırlarsa öyle karşılık alırlar” anlamında bir sözdür. [2] “İyilik yaparsan iyilik bulursun, kötülük yaparsan kötülük bulursun” anlamında bir sözdür.
  • Yalancının evi yanmış, kimse inanmamış: Yalan söylemeyi adet edinen kişinin sözlerine kimse inanmaz. Öyle ki bir gün evinde yangın çıksa da evim yanıyor, imdat ! diye bağırsa, inanıp yardıma koşan olmaz.

Deyimler:

Genellikle gerçek anlamından az çok uzaklaşarak ilgi çekici anlam taşıyan, en az iki sözcükten oluşan kalıplaşmış sözlere DEYİM denir.

Deyimlerin Özellikleri:

  • Deyimler en az iki sözcükten meydana gelir. Daha uzun olanları da vardır.

Can atmak: Çok istemek                   

Dırdır etmek: Yerli yersiz söylenip durmak

Şifayı kapmak:Hastalanmak veya hastalığı artmak.

Eğrisi doğrusuna gelmek: Uygunsuz yapılan işin tesadüfen uyumlu bitmesi

  • Deyimler mecaz bir anlatım taşırlar. Deyimlerin vermek istediği düşünceyi anlayabilmek için sözcüklerin sözlükteki anlamlarını değil söz grubunun kullanılış nedenini anlamamız gerekir.

“ Baltayı taşa vurmak” deyimi farkında olmadan karşımızdakilerden birine dokunacak, incitecek söz söylemek anlamındadır.

Yoksa baltanın ağzını taşa vurmak anlamında değildir.

  • Deyimler atasözleri gibi genel kural niteliği taşımazlar. Atasözlerinin amacı yol göstermek, öğüt vermek, gerçekleri bildirmektir. Deyimler ise bir kavramı ya da durumu etkileyici bir biçimde belirtmek amacındadır. Deyimleri atasözlerinden ayıran en temel özellik budur.

Işık göstermek: Yol göstermek               

Kabak tadıvermek: Devamlı, ısrarlı bıktırmak           

Paçaları sıvamak: Hazırlanmak

  • Deyimler tek bir sözcük gibi görev yaparlar. Deyimler hangi cümlede yer alırsa alsınlar aynı anlama gelirler.

Rızkını taştan çıkarmak: En zor şartlarda bile geçimini sağlamak

Üzerine tuz biber ekmek : Bir kimsenin acısını fazlalaştıracak, derdini derinleştirecek davranışlarda bulunmak

Atasözleri ve deyimler ile ilgili Eba’da hazırlanmış güzel bir konu anlatımı videosu için tıklayınız. 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir